جستجو 
جدول وزنی اشتال تیرآهن همه سایزها + وزن تیرآهن ایرانی
چه خریدار باشید چه طراح و مهندس یک سازه ساختمانی یا صنعتی، هنگام برآورد اسکلت سازه، یک تفاوت کوچک در محاسبه وزن تیرآهن میتواند منجر به افزایش هزینه حملونقل و حتی تأخیر در اجرای پروژه شود. برای جلوگیری از این مشکلات، به عنوان مهندس عمران یا معمار، نیاز به مرجعی دقیق به نام جدول وزنی تیرآهن دارید که نه تنها وزن استاندارد را ارائه کند بلکه تلرانس برندهای ایرانی را هم پوشش دهد.
انواع تیرآهن و کاربردهایشان بر اساس جدول اشتال
تیرآهنها بر اساس سطح مقطع به چند دسته مختلف تقسیم بندی میشود که در محاسبه وزن تیرآهن اهمیت خواهد داشت زیرا هر نوع تیرآهن وزن متفاوتی دارد و این اختلاف در جدول وزن تیرآهن قابل مشاهده است. بنابراین قبل از محاسبه وزن تیرآهن، لازم است به اختصار انواع تیرآهن را مرور کنیم:
تیرآهن IPN یا بال شیبدار
این نوع تیرآهن معمولاً وزن متوسطی دارد و در محدودهای حدود 8 تا 150 kg/m تولید میشود. تیرآهن IPN بیشتر در سازههای قدیمی، پروژههای بازسازی و تعمیرات کاربرد دارد. مقاومت خمشی قابلقبولی ارائه میدهد، اما قابلیت جوشپذیری آن نسبت به دیگر تیرآهنها کمتر است. بهعنوان نمونه، وزن تیرآهن IPN سایز 14 ذوبآهن حدود 155 کیلوگرم به ازای هر شاخه است.
تیرآهن IPB یا هاش بالپهن
تیرآهن IPB که به تیر هاش نیز معروف است، وزن بالاتری دارد و در سازههای سنگین مانند پلها و سولههای صنعتی استفاده میشود. تیرآهن هاش سایز 18 برای تیر هاش سبک حدودا 426 کیلوگرم و وزن هاش سنگین حدود 614.4 کیلوگرم است.
تیرآهن CPE یا لانهزنبوری
در جان تیرآهن CPE حفرههای ششضلعی وجود دارد و به همین دلیل وزن کمتری نسبت به سایر تیرآهن ها دارد. در نتیجه گزینهای مناسب برای استفاده در پروژههای تأسیساتی است. بهطور مثال، تیرآهن لانهزنبوری سایز 16 حدود 370 کیلوگرم برای هر شاخه (بهصورت تقریبی) وزن دارد.
جدول وزنی تیرآهن IPE (پرکاربردترین جدول در ایران)
| سایز | ارتفاع (mm) | عرض بال (mm) | ضخامت جان (mm) | ضخامت بال (mm) | وزن هر متر (kg) | وزن شاخه 12 متری (kg) |
| 8 | 80 | 46 | 3.8 | 5.2 | 6 | 72 |
| 10 | 100 | 55 | 4.1 | 5.7 | 8.1 | 97.2 |
| 12 | 120 | 64 | 4.4 | 6.3 | 10.4 | 124.8 |
| 14 | 140 | 73 | 4.7 | 6.9 | 12.9 | 154.8 |
| 16 | 160 | 82 | 5 | 7.4 | 15.8 | 189.6 |
| 18 | 180 | 91 | 5.3 | 8 | 18.8 | 225.6 |
| 20 | 200 | 100 | 5.6 | 8.5 | 22.4 | 268.8 |
| 22 | 220 | 110 | 5.9 | 9.2 | 26.2 | 314.4 |
| 24 | 240 | 120 | 6.2 | 9.8 | 30.7 | 368.4 |
| 27 | 270 | 135 | 6.6 | 10.2 | 36.1 | 433.2 |
| 30 | 300 | 150 | 7.1 | 10.7 | 42.2 | 506.4 |
| 33 | 330 | 160 | 7.5 | 11.5 | 47.3 | 590 |
| 36 | 360 | 170 | 8 | 12.7 | 56 | 686 |
| 40 | 400 | 180 | 8.6 | 13.5 | 63.6 | 796 |
| 45 | 450 | 190 | 9.4 | 14.6 | 73.6 | 932 |
| 50 | 500 | 200 | 10.2 | 16 | 90.7 | 1089 |
| 55 | 550 | 210 | 11.1 | 17.2 | 106 | 1272 |
| 60 | 600 | 220 | 12 | 19 | 122 | 1464 |
نحوه محاسبه و استفاده عملی از جدول وزنی تیرآهن در پروژهها
جدول محاسبه تیرآهن ابزاری برای برآورد دقیق است. برای رسیدن به این برآورد اجرای مراحل گامبهگام زیر لازم است:
گام 1: ابعاد دهانه و بار (زنده/مرده) را بر اساس آییننامه 2800 تعیین کنید.
گام 2: وزن هر متر از جدول وزنی تیرآهن اشتال را در طول ضرب کنید. حتماً تلرانس اعمال شود، مثلاً سایز 18 را به جای 225.6 کیلوگرم، 226 کیلوگرم در نظر بگیرید.
گام 3: تعداد شاخه در بسته یا تریلی را چک کنید (سایز 14: 36 بسته، 144 تریلی).
فرمول سریع محاسبه وزن تیرآهن (بدون نیاز به جدول)
وزن هر شاخه تیرآهن بسته به طول تیرآهن 12 یا 6 متری، متفاوت است و با توجه به سایز تیرآهن، طول بال، طول جان و ضخامت تیرآهن محاسبه میشود و مشخصات خاصی دارد. هر چه سایز تیرآهن بیشتر شود، وزن هر شاخه هم افزایش پیدا میکند. در مواقعی که به جدول وزن تیرآهن دسترسی ندارید، میتوانید از روش محاسبه زیر استفاده کنید:
وزن کل = طول (متر) × وزن هر متر از تیر طبق جدول وزنی تیرآهن اشتال
مثال: تیرآهن 14 به طول 12 متر → 12.9 kg/m × 12 = 154.8 kg (تلرانس +0.2% = 155 kg).
زمانی که دقت در محاسبه وزن تیرآهن، اهمیت بیشتری دارد از فرمول پیشرفته زیر استفاده کنید:
1000/[چگالی*طول*[(ضخامت جان*طول جان)+(ضخامت بال*عرض بال)]*2]= وزن یک شاخه تیرآهن
علاوه بر این دو فرمول، ابزارهای آنلاینی هم برای محاسبه وزن تیرآهن در دسترس هستند.
نکته: برای تیرآهن دوبل یا لانهزنبوری: وزن را 1.95 تا 2.1 برابر و درصد جوش را کم کنید.
استانداردهای جهانی و ملی در جدول اشتال تیرآهن و تفاوتهای تولید ایرانی
بر اساس گواهی سازمان استاندارد؛ در ایران، ذوبآهن اصفهان از IPE پیروی میکند به نحوی که در پروژههای لرزهخیز، استفاده از تیرآهن ذوبآهن با وزن نزدیک به جدول اشتال تیرآهن بهترین گزینه است.
در بیشتر پروژهها، وزن واقعی را با کالیپر چک میکنند تا انحراف اشتال، مانند 226 kg ذوبآهن سایز 18 و 225.6 kg اشتال جبران شود. بنابر جدول اشتال، تولیدات مقاطع فولادی در ایران بر اساس شرکتهای مختلف اینگونه دستهبندی میشود:
- ذوبآهن اصفهان: نزدیکترین وزن تیرآهن به جدول اشتال (تلرانس ±4تا5درصد)
- فایکو و بناب: معمولاً 6 تا 8 درصد سبکتر (نیمهسبک)
- اهواز و یزد: گاهی تا 10درصد انحراف منفی دارند.
مقایسه وزن واقعی برندهای ایرانی با جدول اشتال (شاخه 12 متری)
| سایز | وزن اشتال (kg) | ذوبآهن (kg) | فایکو (kg) | ظفر بناب (kg) | گروه ملی (kg) | احرامیان (kg) | توضیحات |
| 14 | 154.8 | 154تا156 | 145تا148 | 142تا146 | 130 | 147 | ذوبآهن برای سازه اصلی |
| 16 | 189.6 | 188تا191 | 175تا180 | 170تا175 | 167 | 180 | ذوبآهن برای دهانه بلند |
| 18 | 225.6 | 224تا227 | 210تا215 | 205تا210 | 213 | 215 | فقط ذوبآهن در مناطق زلزلهخیز |
| 20 | 268.8 | 267تا271 | 250تا255 | 245تا252 | - | 205 | ذوبآهن برای طبقات بیشتر از 5 |
| 22 | 316 | 315 | 305 | - | - | 300 | ذوبآهن |
| 24 | - | 369 | 355 | - | - | 360 | ذوبآهن |
| 27 | - | 434 | - | - | - | - | ذوبآهن |
| 30 | - | 507 | - | - | - | - | ذوبآهن |
نکته: البته در نظر داشته باشید که تیرآهن با سایز زیر 12 و بیشتر از سایز 30 به صورت اختصاصی و سفارشی تولید میشوند یا وارداتی هستند.
نکات اجرایی که مهندسان باید بدانند
- در تهران و مناطق لرزهخیز، حداکثر انحراف مجاز وزن 3درصد است (آییننامه 2800).
- برای حمل و نقل؛ متناسب با ظرفیت وسیله نقلیه، باید تعداد شاخهها دقیق محاسبه شود.
- استفاده از تیرآهن نیمهسبک (فایکو یا بناب) فقط در بارهای ثانویه (سقف کامپوزیت) مجاز است.
- در سولههای صنعتی، استفاده از IPB (هاش) با وزن بیشتر از جدول وزنی تیرآهن IPE ضروری است.
چرا جدول وزنی تیرآهن بر اساس اشتال هنوز معتبرترین مرجع است؟
جدول وزنی تیرآهن اشتال از سال 1938 تاکنون استاندارد جهانی DIN 1025 را تعریف کرده و چگالی 7850 کیلوگرم بر متر مکعب را مبنا قرار داده است. در ایران، استاندارد ملی 1791 نیز دقیقاً از همین جدول پیروی میکند. تفاوت اصلی تولیدات ایرانی با اشتال فقط در تلرانس وزنی (±5 تا 10 درصد) است که باید در محاسبات لحاظ شود.
سخن پایانی
طبق آنچه در جدول اشتال دیدیم در پروژههای حساس، همیشه تیرآهن ذوبآهن اصفهان با وزن نزدیک به اشتال بهترین انتخاب خواهد بود با این حال باید قبل از بارگیری، وزن واقعی را با باسکول دیجیتال، جدول وزنی کارخانه، فرمولهایی که در این نوشته گفتیم یا ماشین حساب آنلاین چک کنید. این کار علاوه بر بهینهسازی هزینه؛ ایمنی سازه را تضمین میکند.
پرسشهای متداول
وزن تیرآهن 14 ذوبآهن بر اساس جدول اشتال چقدر است؟
وزن استاندارد تیرآهن 14 در جدول اشتال حدود 154.8 کیلوگرم است و معمولاً تیرآهن ذوبآهن با تلرانس بسیار کم، نزدیک 155 کیلوگرم تولید میشود.
اختلاف وزن تیرآهن فایکو سایز 16 با جدول اشتال چقدر است؟
وزن اشتال برای سایز 16 حدود 190 کیلوگرم است، درحالیکه تیرآهن فایکو معمولاً 170 تا 175 کیلوگرم تولید میشود؛ یعنی حدود 8 درصد سبکتر از استاندارد.
چطور وزن تیرآهن 18 اهواز را محاسبه کنم؟
کافی است وزن هر متر در جدول اشتال (18.8 کیلوگرم) را در طول تیر (12 متر) ضرب کنید. وزن استاندارد 226 کیلوگرم است؛ اما تیرآهن اهواز معمولاً نزدیک 211 کیلوگرم تولید میشود.
بهترین سایز تیرآهن برای ساخت سوله 1000 متری چیست؟
برای دهانههای صنعتی و بار زیاد، استفاده از تیرآهن IPB یا هاش سایز 20 بهترین انتخاب است؛ چون ظرفیت باربری زیادی دارد.
تلرانس وزن تیرآهن بناب چقدر است؟
وزن تیرآهن بناب معمولاً 7 درصد تلرانس دارد. برای مثال در سایز 18 وزن آن حدود 210 تا 213 کیلوگرم است.
وزن تیرآهن 22 یزد احرامیان چند کیلوگرم است؟
وزن اشتال برای این سایز حدود 315 کیلوگرم است؛ اما تیرآهن یزد بهطور معمول 300 تا 310 کیلوگرم وزن دارد.
آیا جدول وزنی برای تیرآهن هاش (IPB) هم کاربرد دارد؟
بله، جدول وزنی اشتال برای IPB نیز استفاده میشود. تیرآهن هاش به دلیل طراحی بالپهن، وزن بیشتری دارد؛ مانند سایز 18 با حدود 230 کیلوگرم.
چطور وزن تیرآهن لانهزنبوری را محاسبه کنم؟
وزن تیرآهن لانهزنبوری از طریق ضرب وزن تیرآهن IPE پایه در ضریب 1.95 بهدست میآید. مثلاً سایز 14 پس از تبدیل حدود 302 کیلوگرم وزن خواهد داشت.
کدام برند داخلی بهترین کیفیت را نسبت به جدول اشتال دارد؟
ذوبآهن اصفهان دقیقترین وزن و کمترین تلرانس را دارد و بیشترین تطابق با جدول اشتال را نشان میدهد؛ به همین دلیل بهترین گزینه برای پروژههای ایمن است.
وزن تیرآهن چه تأثیری بر هزینه حملونقل دارد؟
هر تریلی ظرفیت 25 تن دارد؛ بنابراین هرچه تیرآهن سبکتر یا سنگینتر باشد، تعداد شاخه قابل حمل تغییر میکند. مثلاً سایز 10 با وزن 98 کیلوگرم، حدود 255 شاخه در تریلی جای میگیرد.
آیا تیرآهنهای نیمهسبک کیفیت پایینتری دارند؟
بله، تیرآهنهای نیمهسبک معمولاً 10 درصد وزن کمتر و درنتیجه حدود 9 درصد ظرفیت باربری کمتر نسبت به استاندارد اشتال دارند. بهتر است فقط در کاربردهای غیرسازهای استفاده شوند.
از جدول وزنی تیرآهن در آییننامه 2800 چه استفادهای میشود؟
این جدول برای تعیین بار مرده سازه، محاسبه بار جانبی و تحلیل لرزهای بر اساس آییننامه 2800 بهکار میرود. دانستن وزن دقیق تیرآهن برای طراحی ایمن ضروری است.
